«رسول اسلام» يا «رسول خدا» ؟

| چهارشنبه بیست و چهارم مرداد 1386 |

در وب‌گردی‌ها كه متاسفانه كم‌كم دارد برایم تبدیل به‌یك‌عادت می‌شود با مطلبی روبه‌رو شدم كه چیزی فراتر از تعجب‌و احیانن انگشت‌به‌دهان‌ماندن بود. استادحجت‌الاسلام رسول‌جعفریان به‌نقل از یكی‌از اساتیدشان و ایشان‌هم بااستناد به يادداشتی منتشر‌شده در نشریه‌ای به‌قلم استادامیری‌فیروزكوهی؛ استفاده‌از تعبیر«پیامبر اسلام»را نادرست دانسته‌اند.

« سالها پیش که مرتب‌تر ازامروز خدمت استادارجمندم‌حضرت‌‏آیت‌الله‌حاج سیدمحمدعلی‌روضاتی‌-حفظه‌الله‌من‌جمیع‌البلیات-‏می‌رسیدم، ازایشان شنیدم‌که مرحوم‌امیری‌فیروزکوهی، شاعرومحقق‌برجسته کشورمان، مقاله‌ای درباره غلط‌بودن تعبیر«پیامبر ‏اسلام»درمجله دانشکده‌الهیات‌مشهد نوشته‌است. »‏

«... مع‌الاسف شاهدیم که بی‌دقتی‌ما دامنه‌اش چندان‌وسیع است که ‏بسیاری‌از نویسندگان‌ما ازآن در عناوین کتاب‌هایشان استفاده کرده‌‏اند.‏

به‌علاوه طی‌سالها شاهدبوده‌وهستیم که دربیشتر متن‌هایی‌که ‏در صداوسیما خوانده یا درمطبوعات درج می‌شود همیشه از‏این‌ترکیب نادرست استفاده می‌شود. »

«... درضمن کارومطالعه آثاراسلامی، دریافتم‌که آنچه همیشه‌وهمیشه میان مسلمانان و درمتون‌مقدس از قرآن‌وحدیث‌وغیره ‏بکاررفته تعبیر «رسول‌الله» است نه «رسول‌الاسلام»که هیچ‌سابقه‌‏ای ندارد. حتی امروزهم در فرهنگ‌مسلمانان غیرفارسی‌زبان، ‏به‌خصوص درزبان‌عربی، کسی تعبیر رسول‌الاسلام را به‌کار ‏نمی‌برد. محتمل‌است که این‌تعبیر نادرست درآثار مارکسیست‌های‌‏عرب یا لائیک‌های ضددین به‌کار برود و به‌وضوح یک‌خواننده‌‏عرب بادیدن تعبیر رسول‌الاسلام می‌فهمدکه نویسنده اعتقادی به‌‏نبوت ندارد.‏

اما درزبان‌فارسی به‌طوراعم توسط مسلمان و غیرمسلمان ‏بکار‌رفته و این‌هم ناشی‌از بی‌دقتی‌ما در انتخاب ترکیب‌های ‏وارداتی یا ترجمه معادل‌های انگلیسی‌به‌فارسی است.‏

آنچه در این‌باره باید توجه داشته‌باشیم این‌است که‌وقتی ما کلمه ‏‏«رسول»را به‌کار می‌بریم مقصودمان فرستاده‌ونماینده است. در ‏این‌فرستاده مهم آن‌است‌که ازطرف چه‌کسی آمده‌است نه‌آن‌که ‏چه‌چیزی‌را آورده‌است.‏

این ازآن‌بابت است‌که قداست‌رسول به‌آن است‌که از‏طرف خدای‌تعالی برای زمینیان فرستاده‌شده‌است. خداوند مرتب بر این‌جنبه تکیه‌دارد و به‌همین دلیل است‌که تعبیر رسول‌الله ‏در متون‌مقدس استفاده می‌شود. » ‏

«... ایشان [مرحوم امیری] دراین مقاله‌کوتاه ‏می‌نویسد:‏

معلوم نیست چرا و به‌چه سبب چندسالی‌است که اغلب بلکه عموم ‏نویسندگان‌وگویندگان‌وخطبای‌فاضل‌وسخنرانان‌ما، این‌‏عمومیت‌و اطلاق‌را ازشمول‌واتفاق انداخته‌و به‌قیدوتخصیص‌آن درمکاتبات‌ومحاورات‌خود پرداخته‌اند و مدام برفراز منابر و ‏متون دفاتر می‌گویند و می‌نویسند:«پیغمبراسلام چنین‌گفت، ‏پیغمبراسلام چنان‌کرد».‏

حقیر احتمال می‌دهد که این‌بی‌توجهی و انصراف‌اذهان، حتی ازطرف فضلا و صاحب‌علمان، ازوقتی به‌ظهور و تداول‌عامه ‏یافت که مترجمان کتب‌خارجی‌وسیره‌نویسان غیرمسلمان، به‌‏ ترجمه‌ونقل از کتب ایشان بدون‌توجه‌ودقت‌شایان دست‌زده و ‏عین‌نوشته‌هاوکلمات‌واعتقادات‌ونظریات‌آنان‌را کلاوجزئا ‏وارد عبارات‌و‌جملات مورد ترجمه‌خود کرده‌اند.‏

‏.... اما مسلمانی‌که اعتقادبه خاتمیت، ضروری‌دین و اعتقاد اوست ‏و مسلمان‌فاضلی‌که به‌نص‌قرآن‌مجید و عین‌اخبارو‌سیره، ‏بلکه به‌حکم عقل‌واستدلال‌و وصول به‌درجه‌کمال، همین عقیده ‏مورد قطع‌ویقین اوست، دیگر مجاز نیست‌که به‌هیچ‌گونه ‏تخصیصی‌از اقسام مخصصات و هیچ‌نوع قیدی از انواع‌قیود‏‏(حتی‌قیدتوضیحی)این عمومیت‌واطلاق را مخصوص و مقید ‏گرداند، و عقایددیگران و تخصيصات‌وتقییدات آنان‌را مورد لحاظ ‏قراردهد و درگفته‌ها و نوشته‌های‌خویش به‌کاربرد. ‏»

پی نوشت:

 1- استاد را پیشوند حجت‌الاسلام‌رسول‌جعفریان كردم تا نشان‌دهم خیلی‌از به‌ظاهر خودی‌ها و این‌طرفی‌ها كه ایشان‌را به‌دلیل همكاری هايی مختلف اعم‌از نوشتن یادداشت‌ومقاله برای نشريات‌وسايت‌های‌مختلف كه يكی‌اش‌هم سایت‌بازتاب باشد، متهم! می‌كنند؛ ‌سخت دراشتباهند.

‌هنوزهم چون گذشته علاقه‌مند این‌بزرگوار هستم‌و كتاب‌ها و ديگر نوشته هايش را می‌خوانم و لذت‌می‌برم. خواستم فردا روزی اگر كسی گيرداد جوابش را از‌قبل داده‌باشم!

 2- اين مطلب‌را برای‌اين  اينجا آوردم كه خيلی از ما كه كار  و شغلمان و البته عشق و علاقه‌مان نوشتن‌است دچار چنين‌خطاهايی نشويم و همان‌طور كه هيچ‌وقت «است» را «می‌باشد» نمی‌نويسيم اين‌را هم به غلط‌های‌مصطلح نگارشی‌مان اضافه‌كنيم تا بلكه درست بنويسيمش.

 3- چند روز آخر ماه‌رجب را ازدست ندهیم و برای‌هم دعاكینم.

علی یعنی این!‏

| یکشنبه هفتم مرداد 1386 |

به‌قول استادی این‌سید [مقام‌معظم‌رهبری] حرف‌هایی می‌زند كه كس‌دیگری جرأت بیان‌كردن‌شان را ندارد و البته [به نظر من] بیشتر درك و فهم‌اش را.

« امیرالمؤمنین (علیه‏الصّلاةوالسّلام) متعلق به همه‏ى انسانیت است؛ نه فقط متعلق به شیعیان و نه حتّى متعلق به مسلمانان. همه‏ى انسانیت در برابر عظمتها و زیبائیهاى على‏بن‏ابیطالب (علیه‏السّلام) خاضع و خاشعند؛ مگر آنهائى كه نشناسند و ندیده باشند. لذا شما مى‏بینید مداحان امیرالمؤمنین فقط مسلمانها نیستند؛ مسیحى هم ستایش امیرالمؤمنین را میكند. فقط شیعیان نیستند؛ جامعه‏ى اهل‏سنت هم در همه‏ى اقطار دنیاى اسلام از امیرالمؤمنین به زبان دیگرى و با شیفتگى بیشترى نسبت به سایر بزرگان صدر اسلام یاد میكند. چرا؟ علت چیست؟ علت، عظمت این شخصیت است؛ عظمتى كه در طول عمر آن بزرگوار و تا چند قرن بعد از شهادت آن بزرگوار، كسانى سعى كرده‏اند آن را بپوشانند؛ و نشد. درخشش خورشید را نمیشود پوشاند؛ خورشید است، میتابد، گرما و نور میدهد. مگر میشود انكارش كرد؟! »

...

« همه‏ى ما نمیتوانیم درك كنیم؛ فرزانگان بزرگ و صاحبان عقل و علم ژرف هستند كه اینها را درك میكنند. ما كه نگاه میكنیم، آنچه از امیرالمؤمنین مى‏بینیم، اینهاست: شجاعت او، عبادت او، جوانمردى او، پاى‏بندى او به امر و نهى الهى، جهاد او، ایثار و از خودگذشتگى او، زمان‏شناسى او، انسان‏شناسى او، رحم و مروت و رقت قلب او نسبت به ضعفا، بى‏باكى او در مقابل گردن‏كشان و سركشان و مستبدان، اصرار و پافشارى او بر عدالت بین مردم، دشمنى او با ظلم و جور. اینها ظواهر این اقیانوس ژرف و عمیق است. حالا ببینید همین ظواهر چقدر پیچیده و شگفت‏آور و زیباست! انسان چه كسى را میتواند پیدا كند كه این همه صفات ممتاز در او جمع باشد؟! امیرالمؤمنین اینجورى است. این هم حرفى نیست كه شیعیان این را بگویند. »

...

« پیغمبر كه از دنیا رفت، امیرالمؤمنین حق خلافت را متعلق به خودش میدانست؛ براى این كار اقدام هم كرد، حرف هم زد، ابلاغ دعوت هم كرد؛ بعد كه دید نمیشود، بعد كه دید اگر او وارد میدان شود و كار دعوت به خود را ادامه دهد، اجتماع مسلمانان از هم میپاشد، كنار كشید. «فصبرت و فى العین قذى و فى الحلق شجا». بیست و پنج سال، امیرالمؤمنین به خاطر وحدت امت اسلامى و انسجام جامعه‏ى اسلامى و برقرارى حكومت اسلامى از حق خود - كه آن را براى خود مسلّم میدانست - هیچ نگفت. اینها شوخى است؟! اینها آسان است؟! اینهاست كه یك انسان را اینجور بر قله‏ى آفرینش بنى‏بشر مینشاند. اینهاست كه انسان را تبدیل میكند به یك خورشید فروزان در طول تاریخ بشرى، كه غروب ندارد. »

...

« ... رفقاى قدیمى از او بریدند؛ متوقعان بهشان برخورد؛ از او جدا شدند؛ علیه او جنگهاى براندازى راه افتاد. كسانى كه تا دیروز او را ستایش میكردند، عدالتِ او را كه دیدند، تبدیل به دشمن خونىِ او شدند؛ لكن ملامت ملامتگران - «لا تأخذهم فى اللَّه لومة لائم» - ذره‏اى در امیرالمؤمنین اثر نگذاشت؛ راه را محكم ادامه داد؛ بعد هم در همین راه به شهادت رسید؛ «قتل فى محراب عبادته لشدّة عدله». شخصیت امیرالمؤمنین و ظواهرى كه ما مى‏بینیم، اینهاست. ببینید چقدر شگفت‏آور است! چقدر این تابلو پُر از ظرافت و پُر از زیبائى و شگفتى است! »

...

« ما حالا اسممان علوى است؛ شیعیان على. صرف اینكه بگوئیم على و راه او را دنبال نكنیم، فایده‏اى ندارد. كسانى بودند در زمان خود آن بزرگوار كه اظهار ارادت به او هم میكردند، لكن از آنچه كه او میخواست، تخلف میكردند. امیرالمؤمنین با اینها بى‏رحمانه برخورد كرد. فسق و فجور كردند، حد الهى را بر اینها جارى كرد؛ كفر گفتند، اینها را از دم شمشیر گذراند. بعضیها وقتى آن عظمتها را میدیدند - ماها كوچكیم دیگر - و وقتى ما یك انسانِ با این عظمت را مى‏بینیم، مى‏گوئیم این خداست! باورمان نمى‏آید كه خداى عزیز علیم میتواند یك چنین شخصیت باعظمتى را بسازد؛ لذا اشتباه میكنیم. در زمان امیرالمؤمنین هم همین اشتباه را كسانى كردند و گفتند او خداست. امیرالمؤمنین دستور داد همه‏شان را كُشتند؛ رحمشان نكرد؛ در رودربایستى گیر نكرد كه اینها طرفدار مایند و دارند درباره‏ى ما مبالغه میكنند؛ نخیر، اینها راه توحید، راه مبارزه‏ى با شرك را رها كردند، مرتد شدند و توبه هم نكردند؛ امیرالمؤمنین هم دستور داد و همه را به حد الهى محكوم كردند و به قتل رساندند. امیرالمؤمنین اینجورى است. اگر ما خیال كنیم به صرف اینكه امیرالمؤمنین را به زبان تعریف و ستایش كنیم یا محبت او را در دل داریم، خداى متعال و خود امیرالمؤمنین از كج‏رویها، از سیاه‏كاریها و از بدیهاى ما صرف‏نظر میكنند، بدانیم كه این منطق امیرالمؤمنین نیست. منطق امیرالمؤمنین، سلوك راه خداست. شیعه یعنى كسى كه دنبال امیرالمؤمنین به راه مى‏افتد. حالا یك وقتى خطائى، اشتباهى، گناهى كسى مى‏كند، او بحث دیگرى است؛ استغفار باید بكند؛ اما دلخوش كردن به انتساب به امیرالمؤمنین و كم و كوچك شمردن تخلف از راه خدا، به‏هیچ‏وجه در منطق امیرالمؤمنین پذیرفته نیست. اهمیت كار امیرالمؤمنین این است كه از حق، از عدل، از ثبوت راه الهى، به خاطر ملاحظات صرف نظر نكرد. »

...

پی نوشت:

1-      مطلب بالا گزینش‌شده ایست از فرمایشات رهبر انقلاب در دیدار اخیرشان با آحاد مردم به مناسبت میلاد امیرمومنان‌علی (علیه السلام).

2-      امیدوارم بابت اینكه دیربه‌دیر وبلاگم را آپدیت می‌كنم مرا ببخشید. این‌مدت یك مشكل بدی برایم پیش آمده بود كه فعلن حل‌شده. دعا كنید به‌بركت این‌ماه عزیز این‌گرفتاری به طور كامل رفع بشود. مشكل بسیار سخت و آزاردهنده‌ای است. دعا كنید!

3-      در جواب دوستانی كه می‌پرسند چرا خودت نمی‌نویسی عرض‌كنم كه وقتی كسی به این‌زیبایی اصل مطلب را گفته دیگر چه نیازی است به نوشتن من و امثال من. هر وقت دیدم كسی حرفی كه من می‌خواهم بزنم را نمی‌زند آن وقت خودم دست به كار می شوم. مطمئن باشید!

4-      در این‌ماه [رجب] باران رحمت باریدن می‌گیرد. درنگی كنیم و برای لحظه‌ای هم كه شده چترمان را كنار بكشیم و بوی آب‌وخاك استنشاق كینم! حال نمی‌دهد؟